Projekti
Edukimi pėr Tė
Drejtat e Fėmijės
-
Personi kontaktues:
Halim Hyseni
■ Qėllimi i
projektit
Qėllimi i kėtij
projekti ėshtė avancimi i tė drejtave tė fėmijės nė arsimin e detyruar
tė Kosovės, duke ndėrtuar kapacitete lokale dhe duke siguruar nė
vazhdimėsi pėrmirėsimin dhe fuqizimin e tė drejtave tė fėmijės.
■ Objektivat
-
►Pėrpilimi i programit pėr
trajnimin e 50 trajnerėve pėr tė drejtat e njeriut dhe tė fėmijės;
►Aftėsimi i rreth 50 trajnerėve vendorė pėr tė drejtat e
njeriut dhe tė fėmijės;
►Pėrgatitja e programit pėr aftėsimin e 1550 kėshilltarėve pėr
tė drejtat e njeriut dhe tė fėmijės nė arsimin fillor dhe tė ulėt tė
mesėm;
►Aftėsimi i 1550 mėsimdhėnėsve kėshilltarė pėr tė drejtat e
njeriut/fėmijės;
►Themelimi i rreth 600 komiteteve shkollore pėr tė drejtat e
njeriut/fėmijės nė tė gjitha shkollat fillore dhe tė ulėta tė mesme
tė Kosovės;
►Ofrimi i ndihmės Fakultetit tė Edukimit pėr pėrpilimin e
kurrikulit pėr arsimimin dhe aftėsimin e studentėve pėr tė drejtat e
njeriut dhe tė fėmijės;
►Rritja e shkallės sė sensibilizimit tė opinionit pėr tė
drejtat e njeriut dhe tė fėmijės nėpėrmjet bashkėpunimit me media,
tryezave tė rrumbullakėta, publikimeve dhe konferencave;
►Ofrimi i ndihmės nė pėrpilimin e strategjisė nacionale pėr
mbrojtjen e tė drejtave tė fėmijės;
►Edukimi pėr demokraci, paqe dhe tolerancė, nė pėrputhje me
angazhimet dhe vlerat e promovuara nga Organizata e Kombeve tė
Bashkuara.
■ Arritjet e
deritanishme
-
Implementimi i projektit ka filluar
mė 1 nėntor 2003 dhe financohet nga organizata TROCAIRE nė Irlandė.
Nga ajo periudhė, fillimisht ėshtė hartuar programi i trajnimit tė
trajnerėve; ėshtė organizuar njė punėtori dyditore nė temėn Programi
pėr trajnimin e trajnerėve; janė bėrė disa prezantime tė projektit
para OJQ-ve, zyrtarėve rajonalė dhe tė drejtorėve tė drejtorive
komunale tė arsimit; ėshtė nėnshkruar marrėveshja me Ministrinė e
Arsimit, Shkencės dhe Teknologjisė sė Kosovės; janė pėrzgjedhur 56
trajnerė potencialė: punėtorė arsimi, mjekė e juristė, tė cilėt i
kanė vijuar me shumė sukses dhe interesim dy seminare gjashtėditore.
Me qėllim tė pėrzgjedhjes sė trajnerėve, janė hartuar edhe kriteret
e certifikimit. Ėshtė vendosur kontakti me dekanin e Fakultetit tė
Edukimit pėr tė bashkėrenditur aktivitetet rreth pėrgatitjes sė
kurrikulit pėr tė drejtat e fėmijės.
-
Nė procesin e punės janė duke lindur
ide tė reja tė cilat po na mundėsojnė qė tė shpresojmė dhe gjithnjė e mė
shumė tė besojmė se nė tė ardhmen do tė ndodhin ndryshime shumė pozitive,
tė vėzhgueshme dhe tė matshme nė fuqizimin e tė drejtave tė njeriut dhe
tė fėmijės. Kėtė besim e bazojmė nė trajnimet e deritashme me
pjesėmarrėsit e pėrzgjedhur kandidatė potencialė pėr trajnerė, tė
cilėt me shumė entuziazėm janė duke punuar qė tė fitojnė sa mė shumė
kompetenca profesionale nga pedagogjia e tė drejtave tė njeriut dhe tė
fėmijės. Si pjesėmarrėsit, ashtu edhe trajnerėt, por edhe ne menaxhuesit
e projektit jemi tė bindur dhe plotėsisht tė vetėdijshėm se Kosova ėshtė
nė njė garė ndėrmjet respektimit tė tė drejtave tė njeriut dhe fėmijės
dhe tė katastrofės. Ky mendim edhe pse duket pak sa i tepruar,
absolutisht ėshtė i vėrtetė, sepse e ardhmja e Kosovės plotėsisht ėshtė
e lidhur me shkallėn e respektimit tė tė drejtave tė njeriut dhe tė
fėmijės dhe shkallėn e edukimit e tė arsimimit tė qytetarėve tė Kosovės,
pavarėsisht nga pėrkatėsia etnike, racore, konfesionale, gjinore,
ekonomike etj.
Pėr ketė arsye jemi duke punuar qė
procesi i edukimit dhe i arsimimit pėr tė drejtat e njeriut dhe tė
fėmijės tė bazohet nė themelet e pedagogjisė konstruktiviste si rrugė mė
tė drejtė tė zhvillimit tė secilit qytetar deri te kufijtė e skajshėm tė
mundshėm, dhe tė pajisur me vlera humane, siē janė toleranca,
mirėkuptimi, ndjenja pėr barazi, drejtėsi, respekt pėr shtetin ligjor,
pėr liri tė lėvizjes dhe tė qarkullimit, pėr solidaritet dhe mirėkuptim,
pėr qėndrim tė drejtė ndaj pakicave dhe kulturave tė tjera, ndaj
mjedisit, shėndetit, diversitetit kulturor, mirėqenies sociale tė tė
gjithė qytetarėve, tė parimeve tė demokracisė, etj.
Nė procesin e
zbatimit tė projektit janė arritur kėto rezultate:
►Ėshtė hartuar programi i trajnimit trembėdhjetėditor pėr
trajnimin e trajnerėve.
►Janė mbajtur 13 punėtori me qėllim tė aftėsimit tė
trajnerėve pėr tė drejtat e njeriut/fėmijės.
►Janė certifikuar 49 trajnerė pėr tė drejtat e njeriut
dhe tė fėmijės, nga tė cilėt 46 janė me pėrkatėsi etnike shqiptare, njė
ėshtė me pėrkatėsi etnike boshnjake, 2 janė me pėrkatėsi etnike turke (nga
aspekti profesional, tre janė juristė me fakultet tė kryer juridik, njė
nga ta ėshtė me magjistraturė; dy mjekė; 44 janė mėsimdhėnės, prej tė
cilėve tre janė mėsimdhėnės universitarė).
►Janė identifikuar 1200 mėsimdhėnės tė arsimit fillor nga
tė gjitha shkollat e Kosovės, tė cilit janė pėrfshirė nė trajnime
pesėditore.
►Deri nė muajin prill 2006, pėr kėshilltarė pėr tė
drejtat e fėmijės janė certifikuar 1228 mėsimdhėnės.
►Aftėsimi ėshtė bėrė nė pėrputhje me programin paraprak
pesėditor, tė hartuar nga stafi udhėheqės i KEC-it.
►Me qėllim tė sensibilizimit tė opinionit publik janė
mbajtur 18 tryeza, debate televizive, dhe tribuna tė ndryshme.
►Ėshtė hartuar Manuali pėr tė Drejtat e Fėmijės. Manuali
ėshtė botuar nė gjuhėn shqipe, turke dhe serbe- boshnjake.
►Nė bashkėpunim e me UNICE-in , ILO-an, IPEC-un pėr
trajnerėt e certifikuar pėr tė drejtat e njeriut/fėmijės gjatė vitit
2005 ėshtė mbajtur punėtoria katėrditore nė temat: Tė mbėshtesim tė
drejtat e fėmijės pėrmes edukimit, artit dhe medias SCRIM dhe
Parandalimi i punėve tė rrezikshme tė fėmijėve.
►Nė partneritet me UNICEF-in, ILO-n, IPEC-un janė mbajtur
trajnime njėditore pėr 50 grupe (601 pjesėmarrės) tė mėsimdhėnėsve
kėshilltarė pėr tė drejtat e fėmijės. Kėto trajnime janė mbajtur pėr njė
periudhė prej 30 ditėsh, me temat: Parandalimi i punėve tė rrezikshme qė
kryhen nga fėmijėt dhe Tė mbėshtesim tė drejtat e fėmijės pėrmes
edukimit, artit dhe medias.
►Nė proces tė aftėsimit pėr kėshilltarė pėr tė drejtat e
fėmijės janė edhe 50 grupe me mbi 1200 mėsimdhėnės, tė cilit nė
seminaret gjashtėditore do tė aftėsohen pėr kėshilltarė pėr mbrojtjen e
tė drejtave tė fėmijės, pėr parandalimin e punės sė rrezikshme pėr
fėmijėt, dhe pėr mbėshtetje tė tė drejtave tė fėmijės pėrmes edukimit,
artit dhe medias.
►Janė hartuar dokumente tė rėndėsishme pėr kėshilltarė
pėr mbrojtjen e tė drejtave tė fėmijės: udhėzime pėr formimin e
Komiteteve shkollore pėr mbrojtjen e tė drejtave tė fėmijės, si dhe
programi pėr aftėsimin e trajnerėve dhe tė kėshilltarėve pėr tė drejtat
e fėmijės (kėto dokumente janė shkruar nė gjuhėn shqipe, serbe-boshnjake
dhe turke).
►Janė formuar mbi 500 Komitete shkollore pėr mbrojtjen e
tė drejtave tė fėmijės.
►Ėshtė hartuar kurrikuli pėr lėndėn Tė drejtat e fėmijės
dhe etika e mėsimdhėnėsit.
►Ėshtė organizuar njė vlerėsim i shpejtė nė temėn: Dhuna
familjare mbi fėmijėt e shkollės fillore.
►Gjatė vitit 2004 pėr 11 muaj ėshtė monitoruar shtypi
ditor. Monitorimi ka pas tė bėjė me trajtimin e tė drejtave tė njeriut
dhe tė fėmijės nė shtypin ditor.
►Gjatė vitit 2005 dhe nė vitin 2006 janė bėrė / po bėhen
pėrgatitjet pėr hartimin e strategjisė nacionale pėr tė drejtat e
fėmijės. Lidhur me kėtė janė hartuar kėto dokumente: Drafti pėr hartimin
e strategjisė (i shkruar nė gjuhėn shqipe, serbe-boshnjake, turke, dhe
angleze); Pse duhet hartuar strategjia nacionale e fėmijėve?, dhe disa
projekte kėrkimore pėr vlerėsim tė shpejtė tė gjendjes sė tė drejtave tė
fėmijės.
►Ėshtė pėrmirėsuar gjendja e tė drejtave tė fėmijės nė
arsimin fillor dhe tė mesėm tė ulėt tė Kosovės (liria mė e madhe e
shprehjes; dhuna dukshėm mė e vogėl fizike mbi fėmijė; atraktiviteti mė
i madh i mėsimdhėnies; ėshtė rritur shkalla e vendimmarrjes sė fėmijėve
nė institucione arsimore; ėshtė shtuar dukshėm shkalla e njohjes sė tė
drejtave tė fėmijės nga vetė fėmijėt, etj).
Me njė qasje tė kėtillė sistematike, kemi arritur jo vetėm tė realizojmė
pjesėn dėrrmuese tė objektivave por edhe mbi 80% tė projektit. Kėsisoj,
deri nė pėrfundimin e projektit do tė krijohet njė bazė solide pėr
promovimin e tė drejtave tė fėmijės pėrmes edukimit.
■
Synimi
Synimi ynė me kėtė projekt ėshtė qė Kosova tė jetė shembull pėr
mbrojtjen e tė drejtave tė fėmijės pėr rajonin e Ballkanit. Kuptohet,
kėtė nuk e bėjmė me qėllim gare, por me qėllim tė krijimit tė njė
shoqėrie miqėsore pėr fėmijėt e Kosovės, nė mėnyrė qė tė gjithė fėmijėt
e Kosovės, pavarėsisht nga prejardhja e tyre etnike, fetare, gjinore,
sociale e ēfarėdo prejardhjeje tjetėr, tė jenė dhe tė rriten tė lumtur,
me pėrkujdesje e dashuri, si dhe tė zhvillohen deri te kufijtė e
skajshėm tė tyre fizik, emocional, social dhe intelektual.
Pėr mė shumė inormacione nė lidhje me
Projektin pėr Tė Drejtave tė Fėmijės, klikoni
www.childrights-ks.org |